Inleiding en financieel beleid

Voor u ligt de Voorjaarsrapportage 2026, als belangrijk onderdeel van de planning-en-control-cyclus. De gemeente Woerden kent de volgende planning-en-control-instrumenten:
•    Kadernota (kaderstellend voor volgende begroting). 
•    Begroting (autorisatie budgetten en afspraken over resultaten). 
•    Voorjaarsrapportage (financiële stand van zaken begrotingsjaar en tussentijdse beleidsverantwoording).
•    Najaarsrapportage ( financiële stand van zaken begrotingsjaar en tussentijdse beleidsverantwoording).
•    Jaarrekening (verantwoording financiële en beleidsmatige verantwoording). 

De Voorjaarsrapportage is het eerste moment in de planning en control cyclus waarop de lopende begroting bijgesteld wordt. In de Voorjaarsrapportage wordt op hoofdlijnen informatie gegeven over de belangrijke ontwikkelingen voor de komende jaren en wordt voor het lopende begrotingsjaar inzicht gegeven in de financiële afwijkingen ten opzichte van de laatst vastgestelde begroting. Daarnaast is de investeringsplanning geactualiseerd. Deze rapportage geeft de raad tevens de mogelijkheid om kennis te nemen van de voortgang van de realisatie van de beleidsdoelstellingen en deze zo nodig bij te stellen. 

Met betrekking tot het saldo van de Voorjaarsrapportage 2026 merken wij op dat dit niet de prognose is van de meerjarenbegroting 2027-2030. Na de Voorjaarsrapportage 2026 doen zich nog vele mutaties voor ten aanzien van de begrotingsbestanden (algemene uitkering, verbonden partijen, rente/afschrijvingen etc.).

Saldo Voorjaarsrapportage 2026
Per saldo resulteert de Voorjaarsrapportage in een negatieve bijstelling van € 697.000 (incl. reservemutaties). Hierdoor daalt het begrotingssaldo voor 2026 naar € 527.000 nadelig (inclusief reservemutaties). Belangrijke kanttekening is dat in de meicirculaire 2026 nog bijstellingen zullen plaatsvinden. Het effect hiervan is nog niet bekend, uw raad wordt over de uitkomsten van de meicirculaire op de gebruikelijke wijze geïnformeerd.

Voor 2026 vallen de volgende belangrijke bijstellingen op:

Positieve bijstellingen:

• Verhoging BUIG-budget € 1.002.000
• Mutaties september-/decembercirculaire € 262.000
• OZB € 140.000
• Leges Burgerzaken € 100.000

Negatieve bijstellingen:

• Indexatie begroting 2026 Ferm Werk € 1.886.000
• Kosten Poort van Woerden € 400.000
• Hogere exploitatiebijdrage WoerdenSport € 350.000
• Hogere uitgaven gladheidsbestrijding incidenteel € 230.000
• Hogere uitgaven gladheidsbestrijding i.v.m. aanbesteding € 130.000
• Hogere uitgaven kwijtscheldingen € 140.000
• Incidentele kosten tijdelijk depot Stadsmuseum € 75.000

Een uitgebreidere toelichting op het bovenstaande is gegeven bij de afzonderlijke programma's.

Dekking incidentele lasten
In deze Voorjaarsrapportage wordt voorgesteld om incidentele lasten, met een looptijd van maximaal drie achtereenvolgende jaren, te dekken door een onttrekking aan de Algemene reserve. Dit wijkt af van de gebruikelijke systematiek, waarbij mutaties in beginsel binnen het begrotingssaldo worden verwerkt. Deze werkwijze past binnen de kaders van het BBV en voorkomt dat schaarse structurele begrotingsruimte wordt ingezet voor incidentele uitgaven. De omvang van de Algemene reserve in Woerden biedt voldoende ruimte om deze lasten op deze manier te dekken. In onderstaand overzicht zijn op programmaniveau de onttrekkingen aan de Algemene reserve opgenomen. Bij de afzonderlijke programma’s is inzichtelijk gemaakt welke mutaties dit betreft. 

Investeringen
De investeringskredieten die in 2026 zijn verstrekt en de resterende kredieten die nog openstaan vanuit 2025 zijn conform de financiële verordening opgenomen in Bijlage III. De totale omvang van de openstaande kredieten bedraagt € 51,8 miljoen (inclusief voorgestelde bijstellingen in deze Voorjaarsrapportage).

De meest recente prognose per 30 april 2026 geeft aan dat de totale verwachte investeringen in 2026 circa € 20,8 miljoen bedragen. Hiervan is tot en met 30 april € 1,9 miljoen uitgegeven. Dit betekent dat er nog ruim € 18,9 miljoen uitgegeven moet worden in de resterende periode van 2026. 

Doelenboom
Deze Voorjaarsrapportage bevat voor het eerst de ‘opgeschoonde’ versie van de doelenboom uit de Begroting 2026. Zoals altijd rapporteert het college in de programma’s over de voortgang van de doelen. Dit gebeurt via een toelichting, waarin het college kort aangeeft wat er wel of niet is gerealiseerd. De indicatoren zijn bedoeld om snel inzicht in de status van de resultaten te krijgen. Ze zijn als volgt gedefinieerd: 

• Groen = voorspoedig (verloopt volgens verwachting)
• Oranje = aandachtspunt (vraagt monitoring of lichte bijsturing)
• Rood = zorgelijk (komt in gevaar, vraagt flinke bijsturing)
• Blanco = niet van toepassing (staat ingepland na huidig begrotingsjaar)

Het saldo van de primitieve Begroting 2026 bedraagt € 170.000 positief. 

De mutaties in deze Voorjaarsrapportage zijn voor het jaar 2026 € 697.000 nadelig inclusief reservemutaties. In totaal komt het saldo van de Voorjaarsrapportage voor 2026 uit op € 527.000 nadelig inclusief reservemutaties. In dit saldo is dus rekening gehouden met onttrekkingen aan reserves. Het gaat om een onttrekking van € 1.420.000 aan de Algemene reserve en een onttrekking van € 550.000 aan overige bestemmingsreserves.

Het saldo voor 2027 e.v. laat eveneens tekorten zien:

• 2027: € 1.122.000 (nadelig)
• 2028: € 2.341.000 (nadelig)
• 2029: € 1.693.000 (nadelig)

Het eindsaldo van de Voorjaarsrapportage 2026 is voor de jaren 2027-2029 het beginsaldo van de Kadernota. In de Kadernota 2027 wordt nader ingegaan op de begrotingstekorten van 2027-2030.

In onderstaande tabel zijn de totale mutaties van alle programma's opgenomen. Daarnaast is per programma een specificatie met bijbehorende toelichting opgenomen. 

September- en decembercirculaire 2025
De uitkomsten van de september- en decembercirculaire 2025 zijn in deze rapportage verwerkt. Door middel van raadsinformatiebrief D/25/203187 en D/26/218254 is uw raad over de uitkomst van de september/ en decembercirculaire geïnformeerd.

Voorjaarsnota Rijk / Meicirculaire 2026
Eind maart heeft het ministerie van Financiën de Voorjaarsnota 2026 gepubliceerd. Deze nota bevat de vertaling van de financiële afspraken uit het nieuwe coalitieakkoord en geeft een vooruitblik op de rijksbegroting voor de komende jaren.

Onderwerpen die in de Voorjaarsnota 2026 naar voren komen zijn onder andere een positieve bijstelling van het accres (benodigd voor het opvangen van de loon-prijsontwikkeling), de herziening van de verdeling gemeentefonds per 1 januari 2027 en de afschaffing van de huishoudelijke hulp in de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 per 2029. Over de gevolgen worden gemeenten verder geïnformeerd via de meicirculaire 2026. Wanneer de gevolgen op de begroting van onze gemeente bekend en doorgerekend zijn, bieden we deze met een aparte raadsinformatiebrief aan uw raad aan. 

Raadsbesluit Programmabegroting Woerden 2026-2029: Bij de begrotingsbehandeling is via diverse amendementen het begrotingssaldo gewijzigd.

In onderstaande tabel zijn de benodigde (bijgestelde) investeringen opgenomen:

1./2. Snelfietspaden 2021
Sinds het derde kwartaal van 2025 zijn wij met de provincie Utrecht in gesprek over de gestegen bouwkosten van dit project. De SSK-raming waarop het krediet is gebaseerd dateert uit 2020 en is daardoor niet meer actueel. De extra bouwkosten bedragen € 449K Hiervan wordt, conform de eerder gehanteerde verdeelsleutel, € 290K gesubsidieerd door de provincie. Daarnaast leiden de hogere bouwkosten tot aanvullende VAT-kosten van € 68K.

 3./4./5./6. Verleggen stamriool Houtuinlaan
Als onderdeel van de gebiedstransformatie Nieuw-Middelland begint dit jaar de uitvoering van twee nieuwe woningbouwplannen. Op de locatie Watermolenlaan 1 start Ter Steege met de bouw van 134 woningen. Bolton zal 132 woningen bouwen op de locaties Watermolenlaan 4 en Houttuinlaan 5. Voor beide plannen geldt dat een gemeentelijk stamriool verlegd moet worden om woningbouw mogelijk te maken. Als vervolg op de eerder gesloten anterieure overeenkomsten is een overeenkomst opgesteld met gerichte afspraken over (de kostenverdeling van) het nieuwe stamriool in de Houttuinlaan. Een deel van de benodigde middelen wordt bekostigd door een bijdrage uit het gebiedsfonds, bijdrage vanuit de provincie Utrecht en bijdragen van initiatiefnemers.

7. Vervanging opladers elektrische voertuigen Stadserf
Voor de twee nieuwe serviceauto’s, die op korte termijn worden vervangen, zijn laadpalen nodig. De investering wordt afgeschreven over een periode van vijf jaar.

8. Aanschaf nieuwe sneeuwschuivers
Naar aanleiding van de hevige sneeuwval is uit de evaluatie gebleken dat fietspaden beter kunnen worden vrijgemaakt met stalen sneeuwschuivers. De huidige kunststof sneeuwschuivers worden daarom vervangen voor stalen exemplaren.

 9. Indexatie reconstructies (Nijverheidsweg, Nieuwendijk, Lelie-, Tulp- en Narcisstraat en Berken- en Prunuslaan)
Afwijkende indexatie en prijsstijging GWW-index ten opzichte van de reguliere indexatie voor vervangingsinvesteringen

10. Beschoeiing Brediushonk/van Kempensingel 2025
Naar aanleiding van de actualisatie van de investeringsplanning kan het restantkrediet afgeraamd worden. 

11. Uitvoeringsplan KBOR
Naar aanleiding van de actualisatie van de investeringsplanning kan het restantkrediet afgeraamd worden. 

12. Servicewagen met laadbak V-794-BR
Het benodigde budget wordt bijgeraamd, omdat de aanschafkosten van de servicewagen hoger uitvallen dan eerder geraamd.

13. Servicewagen met laadbak V-554-BV
Het benodigde budget kan worden afgeraamd, omdat de aanschafkosten van de servicewagen lager zijn uitgevallen dan eerder geraamd.

14. Overnamesom Fietspad Oortjespad
Na een langdurig juridisch traject is via mediation een laatste poging gedaan om tot overeenstemming te komen met de grondeigenaren. De verwachting is dat hierover op korte termijn afspraken kunnen worden gemaakt. Na verwerving kan de grond worden geactiveerd. Hierdoor leidt dit niet tot een directe last in de exploitatie, maar alleen tot jaarlijkse rentelasten.

15. Investeringskrediet Jan de Bakkerschool
Benodigd budget voor de uitvoering van een haalbaarheidsonderzoek voor de vernieuwing van de Jan de Bakkerschool.

16. Datacenter 2025
Naar aanleiding van de actualisatie van de investeringsplanning kan het restantkrediet afgeraamd worden. 

17. Software 2025
Dit krediet kan worden afgeraamd. Door de organisatiewijziging zijn diverse werkzaamheden doorgeschoven. Deze zijn opgenomen in het krediet Software 2026.

18. Aanschaf devices 2026
De prijzen van laptops zijn sterk gestegen, onder meer door hogere prijzen voor geheugen. Daarom wordt ervoor gekozen om de huidige apparatuur één jaar langer te gebruiken. De verwachting is dat het aanbod daarna is toegenomen en de prijzen weer stabieler zijn. De investering voor mobiele telefoons blijft wel gehandhaafd. Daarnaast wordt budget geraamd voor de jaarlijkse vervanging van defecte laptops en overige apparatuur.

Kadernota 2027
Net als veel andere gemeenten staat Woerden voor grote financiële uitdagingen door dalende rijksbijdragen en toenemende gemeentelijke taken. In de Kadernota 2027 wordt nader ingegaan op de begrotingstekorten vanaf 2027 e.v..

Coalitieonderhandelingen
In deze Voorjaarsrapportage 2026 is nog geen rekening gehouden met zaken die voortvloeien uit de coalitieonderhandelingen en het College Werk Programma (CWP).

Gemeentefonds/Meicirculaire 2026
De inkomsten uit het gemeentefonds blijven onzeker. De financiële krapte blijft bestaan, vooral door oplopende kosten in het sociaal domein en het ontbreken van afspraken over de financiering na 2026 waardoor de meerjarige onzekerheid groot blijft. Het kabinet heeft in april de Voorjaarsnota 2026 gepubliceerd, hierin is de Rijksbegroting geactualiseerd. Een belangrijke ontwikkeling in dit kader is de herziening van het gemeentefonds. Per 1 januari 2023 is een nieuw verdeelmodel van het gemeentefonds ingevoerd. Sindsdien groeien gemeenten in kleine stapjes naar de nieuwe verdeling middels het zogenoemde ingroeipad. Voor Woerden heeft de herziening negatieve gevolgen. Omdat er meer onderzoek nodig is voor de herziening wordt, conform het advies van de Raad van Openbaar Bestuur, het ingroeipad voor de jaren 2027 en 2028 bevroren op het huidige niveau. De aanstaande herziening wordt nu verwacht vanaf 2029 en zou voor Woerden een negatief resultaat betekenen van ongeveer € 1,7 mln. 

De financiële gevolgen voor gemeenten voortkomend uit de voorjaarsnota van het Rijk worden inzichtelijk gemaakt in de Meicirculaire 2026. Deze circulaire is op 29 mei jl. gepubliceerd en moet nog worden doorgerekend. Zoals gebruikelijk informeert het college de raad via een raadsinformatiebrief over de effecten van de meicirculaire zodat de meest actuele informatie betrokken kan worden bij de bespreking van de Kadernota 2027. 

WoerdenSport
Bij WoerdenSport is vanaf 2026 sprake van een structureel financieel nadeel dat niet binnen de bestaande exploitatie kan worden opgevangen. Hiervoor is een bedrag van € 350.000 in deze Voorjaarsrapportage opgenomen. Kort voor het verschijnen van deze Voorjaarsrapportage is duidelijk geworden dat het tekort verder oploopt. Het college voert hierover intensief overleg met WoerdenSport, waarbij ook de achtergrond van het tekort en mogelijke beheersmaatregelen nader worden geanalyseerd. Het aanvullende financiële effect wordt betrokken bij de Najaarsrapportage. Via een separate raadsinformatiebrief wordt de raad geïnformeerd over de stand van zaken en over de bestuurlijke opdracht om de financiële situatie en mogelijke vervolgstappen verder uit te werken.

Wmo maatwerk & Jeugdzorg
Om de kosten binnen het Sociaal Domein en specifiek het Wmo maatwerk en de Jeugdzorg te beheersen is de afgelopen twee jaar ingezet op een pakket aan sturingsmaatregelen in combinatie met de uitvoering van de Maatschappelijke Agenda (versterking sociale basis en inzet op preventie). Er is echter ook sprake van beperkt beïnvloedbare ontwikkelingen zoals dubbele vergrijzing, toename complexe problematiek, instroom ‘jonge doelgroep’ vanuit de Jeugdzorg en uitstel van door te voeren rijksmaatregelen (invoering eigen bijdrage en beperken instroom hulp bij het huishouden). Deze ontwikkelingen leiden tot stijging van de kosten, doordat er sprake is van open-einde regelingen. Ondanks deze autonome ontwikkelingen is van de ingeboekte taakstelling van € 1.200.000 op Jeugdzorg en € 1.000.000 op het Wmo maatwerk (tezamen € 2.200.000) en bedrag van ruim € 1.750.000 behaald. Dit betekent dat niet alleen een stijging van de kosten is voorkomen maar daarbovenop ook een daling van de kosten is gerealiseerd. Wij zien op dit moment ten opzichte van de begroting echter een resterend tekort van € 450.000 op het Wmo maatwerk als gevolg van de in de begrotingen opgenomen taakstelling van € 1.000.000. We blijven inzetten op uitvoering van de sturingsmaatregelen en MAG. Het risico is echter zeer groot dat door de genoemde ontwikkelingen dit tekort niet kan worden ingelopen. De voorziene stijging van de kosten wordt wel gedempt. Wij blijven de ontwikkelingen monitoren en zullen hierop terugkomen bij de begroting en najaarsrapportage.