Inleiding en financieel beleid

Voor u ligt de Najaarsrapportage 2026, als belangrijk onderdeel van de planning-en-control-cyclus. De gemeente Woerden kent de volgende planning-en-control-instrumenten:
•    Kadernota (kaderstellend voor volgende begroting). 
•    Begroting (autorisatie budgetten en afspraken over resultaten). 
•    Voorjaarsrapportage (financiële stand van zaken begrotingsjaar en tussentijdse beleidsverantwoording).
•    Najaarsrapportage (financiële stand van zaken begrotingsjaar en tussentijdse beleidsverantwoording).
•    Jaarrekening (verantwoording financiële en beleidsmatige verantwoording). 

De Najaarsrapportage is het tweede moment in de planning en control cyclus waarop de lopende begroting bijgesteld wordt. In de Najaarsrapportage wordt voor het lopende begrotingsjaar op hoofdlijnen inzicht gegeven in de financiële afwijkingen ten opzichte van de laatst vastgestelde begroting. Daarnaast is de investeringsplanning geactualiseerd. Deze rapportage geeft de raad tevens de mogelijkheid om kennis te nemen van de voortgang van de realisatie van de beleidsdoelstellingen en deze zo nodig bij te stellen. Tot slot bevat de rapportage een overzicht van de status van de budgetoverhevelingen van 2025 naar 2026 en een toelichting op de nieuwe budgetoverhevelingen naar 2027. 

Saldo Najaarsrapportage 2026
Het saldo van de Najaarsrapportage 2026 geeft de actuele financiële situatie van het begrotingsjaar 2026 weer. Deze Najaarsrapportage resulteert in een positieve bijstelling van € 2.089.000  (incl. reservemutaties). Hierdoor stijgt het begrotingssaldo voor 2026 naar € 1.593.000 positief (inclusief reservemutaties). Dit is geen definitieve uitkomst, in de resterende maanden van 2026 kunnen zich nog afwijkingen voordoen. Een belangrijk deel van het positieve effect betreft incidentele voordelen, waaronder het vrijvallen van budgetten die in 2026 niet meer tot besteding komen. Deze voordelen verbeteren het begrotingsresultaat over 2026, maar levert geen structurele financiële ruimte op. In de toelichtingen bij de afzonderlijke programma's is aangegeven welke financiële bijstellingen een incidenteel karakter hebben.

We hebben ervoor gekozen om de effecten vanuit de septembercirculaire 2026 in deze rapportage te verwerken. Uw raad wordt op de gebruikelijk wijze geïnformeerd over de uitkomsten van de septembercirculaire.  

Voor 2026 vallen de volgende belangrijke bijstellingen op:

Positieve bijstellingen:

• Leges omgevingsvergunningen (gedeeltelijk incidenteel) € 1.175.000 
• Tijdelijke huisvesting noodlokalen (incidenteel) € 927.000
• Vrijval reservering taakmutaties (incidenteel) € 831.000
• Vrijval reservering IBOR (incidenteel) € 800.000
• Verhoging BUIG-budget € 532.000
• Actualisatie rentelasten/-baten € 475.000
• Herstructurering bedrijventerrein Barwoutswaarder (incidenteel) € 316.000
• Vangnetuitkering Participatiewet (incidenteel) € 291.000
• Baten parkeren € 200.000

Negatieve bijstellingen:

• Niet gerealiseerde projecturen (incidenteel) € 745.000
• Jeugd; hoog specialistische jeugdzorg (Yeph) € 600.000
• Wmo maatwerk € 450.000
• Bestandsontwikkeling Ferm Werk € 390.000
• Afwikkeling fietspad de kanis/Oortjespad (incidenteel) € 371.000
• Algemene uitkering € 342.000
• Omgevingsvergunningen externe inhuur (incidenteel) € 300.000
• Hogere exploitatiebijdrage WoerdenSport € 200.000

Een uitgebreidere toelichting op het bovenstaande is gegeven bij de afzonderlijke programma's.

Investeringen
De investeringskredieten die in 2026 zijn verstrekt en de resterende kredieten die nog openstaan vanuit 2025 zijn conform de financiële verordening opgenomen in Bijlage I. De totale omvang van de openstaande kredieten bedraagt € 54,6 miljoen, inclusief de voorgestelde bijstellingen in deze Najaarsrapportage.

Op basis van de meest recente prognose wordt verwacht dat in 2026 circa € 27 miljoen aan investeringen wordt gerealiseerd. Tot en met 1 september is hiervan € 9,6 miljoen daadwerkelijk uitgegeven. Dit betekent dat in de resterende maanden van 2026 nog € 17,4 miljoen aan investeringsuitgaven moet worden gerealiseerd om de prognose te behalen.

De stand per 1 september geeft niet het volledige beeld van de voortgang van de investeringen. Na deze peildatum zijn voor diverse projecten opdrachten verstrekt en werkzaamheden in uitvoering genomen. Daarnaast heeft onlangs een strategische verwerving plaatsgevonden voor een bedrag van € 4,9 miljoen. Deze ontwikkelingen dragen bij aan een hogere realisatie in de laatste maanden van het jaar.

Tegelijkertijd blijft het onzeker of de volledige jaarprognose van € 27 miljoen wordt gerealiseerd. Een belangrijk deel van de geraamde investeringsuitgaven moet nog in de laatste maanden van 2026 plaatsvinden. Daarbij bestaat het risico dat werkzaamheden en de bijbehorende uitgaven doorschuiven naar 2027. De prognose blijft vooralsnog gehandhaafd, maar de daadwerkelijke realisatie kan hierdoor lager uitvallen.

De voortgang van de investeringen blijft gedurende het jaar onderwerp van monitoring. Bij de jaarrekening wordt inzicht gegeven in de uiteindelijke realisatie en eventuele afwijkingen ten opzichte van de prognose.

Doelenboom
Deze Najaarsrapportage bevat de doelenboom uit de Begroting 2026. Zoals altijd rapporteert het college in de programma’s over de voortgang van de doelen. Dit gebeurt via een toelichting, waarin het college kort aangeeft wat er wel of niet is gerealiseerd. De indicatoren zijn bedoeld om snel inzicht in de status van de resultaten te krijgen. Ze zijn als volgt gedefinieerd: 

• Groen = voorspoedig (verloopt volgens verwachting)
• Oranje = aandachtspunt (vraagt monitoring of lichte bijsturing)
• Rood = zorgelijk (komt in gevaar, vraagt flinke bijsturing)
• Blanco = niet van toepassing (staat ingepland na huidig begrotingsjaar)

Het saldo van de primitieve Begroting 2026 bedraagt € 170.000 positief. Het saldo van de begroting na vaststelling van de Voorjaarsrapportage 2026 bedraagt € 496.000 negatief. 

Mutaties Najaarsrapportage
De mutaties in deze Najaarsrapportage laten een positief effect zien op het begrotingssaldo na vaststelling van de Voorjaarsrapportage. Het begrotingssaldo, na mutaties van de Najaarsrapportage 2026, komt hiermee uit op € 1.593.000. Een positieve stijging ten opzichte van de Voorjaarsrapportage. Het positieve effect wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door incidentele voordelen, waaronder vrijvallende budgetten, en leidt daarmee niet tot structurele financiële ruimte.

In onderstaande tabel zijn de totale mutaties van alle programma's opgenomen. Daarnaast is per programma een specificatie met bijbehorende toelichting opgenomen. 

Algemene uitkering

De uitkomsten van de mei- en septembercirculaire 2026 zijn in deze rapportage verwerkt. Door middel van raadsinformatiebrief D/26/233901 is uw raad over de uitkomst van de meicirculaire 2026 geïnformeerd. 

Op 23 september jl. is de definitieve septembercirculaire 2026 gepubliceerd, deze is inmiddels doorgerekend. De effecten hiervan zijn verwerkt. Het saldo van de septembercirculaire laat ten opzichte van de meicirculaire voor het jaar 2026 een negatieve bijstelling van € 315.000 zien. De grootste mutaties voor 2026 betreffen:

• In de septembercirculaire zijn de eenheden geactualiseerd op basis van de nieuwste peildatum. Door de actualisatie bestaat een hoeveelheidsverschil wat per saldo leidt tot een negatieve bijstelling van € 138K.
• Lager voorschot op onderschrijding BCF-plafond wat per saldo leidt tot een negatieve bijstelling van € 381K.
• Taakmutatie met betrekking tot de Wet Versterking regie volkshuisvesting leidt tot een positieve bijstelling van € 161K.
• Verhoging decentralisatie-uitkering Spreidingswet € 50K.

Voor de jaren 2027-2031 laat de uitkomst van de septembercirculaire een structureel positief beeld van gemiddeld € 660.000 zien. Het financiële effect op de algemene uitkering voor 2027-2031 wordt in de Voorjaarsrapportage 2027 verwerkt. Uw raad wordt op de gebruikelijke wijze geïnformeerd over de uitkomsten van de septembercirculaire 2026. 

Na het vaststellen van de Voorjaarsrapportage 2026 zijn er geen raadbesluiten genomen met financiële consequenties. 

In onderstaande tabel zijn de benodigde (bijgestelde) investeringen opgenomen:

1. Civiele kunstwerken 2026 beheer     
   Het krediet voor civiele kunstwerken 2026 is bestemd voor de vervanging van de Groepenbrug. Het beschikbare krediet is niet toereikend en uitvoering vindt niet meer plaats in 2026. Voorgesteld wordt het huidige krediet af te sluiten. Daarom is besloten om dit krediet af te sluiten en nieuwe, passende kredieten op te nemen in de Kadernota 2027.
   
   
2. Vervanging verharding 2026 Molenvliet-Oost         
   Naar aanleiding van de nieuwe methodiek is op basis van kriticiteit het werk opnieuw geprioriteerd. De werkzaamheden in Molenvliet-Oost hebben lagere kriticiteit en worden doorgeschoven. De werkzaamheden aan de Frans Halsstraat en omgeving hebben een hogere kriticiteit en worden daarom naar voren gehaald. Deze gewijzigde prioritering was nog niet verwerkt in de Kadernota 2027.
   
   
3. Omzetting krediet Verhardingen Nieuwstraat Zegveld
   De werkzaamheden worden uitgesteld om deze waar mogelijk te combineren met andere werkzaamheden binnen een integraal project. De gewijzigde planning is verwerkt in de Kadernota 2027.
   
   
4. Parkeerregulering schilwijken 2025 
   Over de vorm en omvang van de parkeerregulering in de schilwijken heeft nog geen besluitvorming plaatsgevonden. Voorgesteld wordt het huidige krediet af te ramen. Zodra besluitvorming heeft plaatsgevonden wordt het benodigde krediet opnieuw aan de raad voorgelegd.
   
   
5. Mercedes- sprinter voor grijsteam ( V-293-NG)      
   De vervanging van de Mercedes Sprinter is doorgeschoven. De investering is inmiddels opgenomen in de jaarschijf 2028.
   
   
6. Groot onderhoud aan twee kunstgrasvelden Sportlust
   Bij twee kunstgrasvelden van Sportlust is de infill als gevolg van externe omstandigheden gaan klonteren. Dit probleem doet zich ook landelijk voor. Om de velden veilig en bruikbaar te houden en de levensduur naar verwachting met circa vier jaar te verlengen, is vervanging van de infill noodzakelijk.
   
   
7. Oevers en beschoeiingen 2026
   Aan de Milandweg zijn onvermijdelijke ingrepen noodzakelijk. Het plaatsen van een nieuwe beschoeiing is nodig om het fietspad open te kunnen houden, dit betreft een zeer kritisch object. De voorbereiding start in het najaar van 2026 en de uitvoering loopt door in 2027. Daarom is het noodzakelijk het resterende krediet beschikbaar te houden.
   
   
8. Vervanging verhardingen 2023            
   In 2026 zijn nog kosten in rekening gebracht voor de afronding van werkzaamheden die onderdeel waren van het krediet Vervanging verhardingen 2023. Het krediet wordt hierop aangepast.
   
   
9. Vervanging verhardingen 2024
   Voor de afronding van enkele werkzaamheden binnen het krediet Vervanging verhardingen 2024 is aanvullend krediet nodig. Dit betreft enerzijds noodzakelijke spoedmaatregelen aan de Nijverheidsweg/Handelsweg in Kamerik vanwege de slechte staat van het wegdek. Deze kosten waren niet voorzien. Anderzijds zijn bij de reconstructie van de Lelie-, Tulp- en Narcisstraat onvoorziene stagnatie- en meerkosten ontstaan door een niet eerder aangetroffen waterleiding van Vitens. Deze was niet op de Klic-melding zichtbaar en ook bij de proefsleuven kwam deze niet naar voren. Vitens heeft zeker 4 maanden nodig om de verleggingswerkzaamheden voor te bereiden en uit te voeren. Juridische stappen zijn ingezet om de kosten zo laag mogelijk te houden. Daarnaast waren bij de jaarrekening kredieten afgesloten terwijl enkele werkzaamheden nog in uitvoering waren. Voor de afronding van deze werkzaamheden en de onvoorziene kosten wordt het krediet bijgesteld.
   
   
10. Vervanging verhardingen 2025 (Barwoutswaarder)             
    Bij de jaarrekening 2025 is het krediet afgesloten met een voordeel, terwijl de werkzaamheden nog niet volledig waren afgerond. Hierdoor is in 2026 geen krediet meer beschikbaar voor de nog doorlopende werkzaamheden. Het benodigde krediet wordt daarom opnieuw beschikbaar gesteld.
    
    
11. Vervanging verharding 2027 (Frans Halsstraat)          
    Naar aanleiding van de nieuwe methodiek is op basis van kriticiteit het werk opnieuw geprioriteerd. De werkzaamheden aan de Frans Halsstraat en omgeving hebben een hogere prioriteit en worden daarom naar voren gehaald, terwijl de werkzaamheden in Molenvliet-Oost worden doorgeschoven. Dit was nog niet verwerkt in de Kadernota 2027 waarin de Frans Halsstraat e.o. is opgenomen voor 2027.  Deze mutatie is al verwerkt in de meerjarenstaat van activa.
    
    
12. Fietspad De Kanis (Oortjespad)          
    Betreft grondaankoop Fietspad De Kanis/Oortjespad.
    
    
13. Vervanging oeverbescherming Singel
    Bij de jaarrekening is het krediet vanwege de ouderdom afgesloten, terwijl een deel van de werkzaamheden nog in uitvoering was. De vrijval van het resterende krediet is verwerkt in het jaarrekeningresultaat. Om de reeds lopende werkzaamheden te kunnen afronden, wordt het hiervoor benodigde krediet opnieuw beschikbaar gesteld.
    
    
14. Vervanging kliko’s minicontainers    
    Het aantal aanvragen van inwoners voor minicontainers is hoger dan geraamd. Hierdoor is het beschikbare krediet voor 2026 niet toereikend. Om aan de vraag te kunnen voldoen, is de aanschaf van circa 300 aanvullende minicontainers noodzakelijk.
    
    
15. Vervanging en renovatie rioolgemalen         
    In voorgaande jaren zijn delen van het beschikbare krediet vrijgevallen doordat niet alle geplande werkzaamheden konden worden uitgevoerd. Inmiddels voldoen meerdere rioolgemalen niet meer aan de geldende eisen. Vervanging en renovatie kunnen daarom niet langer worden uitgesteld.
    
    
16. Houtdijkerpad/Geestdorp fietspad - rijbaan 2026
    In 2026 zijn nog kosten in rekening gebracht voor de afronding van de werkzaamheden aan het Houtdijkerpad/Geestdorp. Het krediet wordt hierop aangepast.
    
    
17. Mobiele kraan    
    Het krediet voor de mobiele kraan is afgesloten, terwijl de verplichting voor de aanschaf al was aangegaan. De kraan is inmiddels geleverd. Om de investering financieel correct af te wikkelen, wordt het benodigde krediet opnieuw beschikbaar gesteld.
    
    
18. Afbakenen/afschermen islamitische grafvelden 2021
    Het resterende krediet is in 2025 afgesloten, terwijl voor de werkzaamheden al een opdracht was verstrekt. Om de reeds aangegane verplichting en uitvoering financieel af te kunnen wikkelen, wordt het benodigde krediet opnieuw beschikbaar gesteld.
    
    
19. Foetusveldje met herdenkingsmonument  
    Het resterende krediet is in 2025 afgesloten, terwijl voor de realisatie van het foetusveldje en het herdenkingsmonument al een opdracht was verstrekt. Om de reeds aangegane verplichting en uitvoering financieel af te kunnen wikkelen, wordt het benodigde krediet opnieuw beschikbaar gesteld.
    
    
20. Strategische verwerving Glazenmakersweg 1
    De aankoop door de gemeente geschiedt op basis van het strategische verwervingsbeleid uit de geldende nota Grondbeleid 2023 Woerden. Op termijn wordt deze aankoop ondergebracht bij een project of grondexploitatie. Voordat deze aankoop ondergebracht wordt in een project of grondexploitatie zullen deze eerst geactiveerd worden als materieel vast actief.

Risico's
Voor de meest recente risicoanalyse wordt verwezen naar de Programmabegroting 2027-2030.

Gemeentefonds
De inkomsten uit het gemeentefonds blijven onzeker. De financiële krapte blijft bestaan, vooral door oplopende kosten in het sociaal domein en het ontbreken van afspraken over de financiering na 2026 waardoor de meerjarige onzekerheid groot blijft. Een belangrijke ontwikkeling is de herziening van het gemeentefonds. Per 1 januari 2023 is een nieuw verdeelmodel van het gemeentefonds ingevoerd. Sindsdien groeien gemeenten in kleine stapjes naar de nieuwe verdeling middels het zogenoemde ingroeipad. Voor Woerden heeft de herziening negatieve gevolgen. Omdat er meer onderzoek nodig is voor de herziening wordt, conform het advies van de Raad van Openbaar Bestuur, het ingroeipad voor de jaren 2027 en 2028 bevroren op het huidige niveau. De aanstaande herziening wordt nu verwacht vanaf 2029 en zou voor Woerden een negatief resultaat betekenen van ongeveer € 1,7 mln.

Naast de herverdeling vormt ook de ontwikkeling van het BTW Compensatiefonds een onzekerheid binnen het gemeentefonds. Gemeenten ontvangen via het gemeentefonds extra middelen wanneer landelijk minder gebruik wordt gemaakt van het BTW Compensatiefonds dan maximaal beschikbaar is. Deze ruimte wordt de laatste jaren kleiner. Het risico bestaat daarom dat de gemeente in de toekomst minder extra middelen ontvangt dan waarmee in de begroting rekening is gehouden. Dit kan leiden tot een aanvullend nadeel in het meerjarenperspectief.